Het 'Fransmannetje' van Assisi
|
Ons verhaal begint in Assisi. Francesco wordt geboren in 1181 (of 1182) als zoon van een rijke stoffenhandelaar, Pietro di Bernardone. Eind 12de eeuw was het een tijd van grote veranderingen. Er breekt in Assisi een burgeroorlog uit. Franciscus strijd mee en wordt als krijgsgevangene een jaar lang vastgehouden in het nabijgelegen Perugia.
Na zijn gevangenschap keert hij terug naar Assisi. Franciscus is een gebroken man. Hoewel hij probeert om zijn vroeger liederlijk leventje als rijkeluiszoon opnieuw op te pakken, het geeft hem geen voldoening meer. Hij raakt verzeild in een bouwvallig kloostertje San Damiano genaamd dat een wondermooi houten kruis herbergt. Franciscus steekt de handen uit de mouwen en herstelt het kerkje. |
Hij wordt geraakt door het lot van de melaatsen, uitgestoten door de stedelingen. Hij schenkt al zijn bezittingen weg en kiest voor een leven in armoede en gebed. Hij trekt rond, gaat naar de mensen waar zij ook zijn – in steden, op het land – en roept arm en rijk op om ‘boete’ te doen door hun band met God te herstellen.
De Heer heeft mij, broeder Franciscus, op de volgende manier het begin gegeven van een boetvaardig leven: toen ik in zonden leefde, leek het me te bitter om melaatsen te zien en de Heer zelf heeft mij tussen hen gebracht en ik heb hun barmhartigheid bewezen. En toen ik bij hen wegging, was wat me bitter leek voor mij veranderd in zoetheid naar ziel en lichaam; en ik was er daarna nog een tijdje vol van en heb de wereld verlaten. (...) En nadat de Heer mij enkele broeders had gegeven, toonde niemand mij wat ik moest doen, maar de Allerhoogste zelf heeft mij geopenbaard dat ik moest leven volgens het model van het heilig evangelie. En ik heb het met weinig woorden en eenvoudig laten opschrijven en de heer paus heeft het voor mij bevestigd. (Uit het Testament van Franciscus )
Pace e bene!
|
Het is vooral zijn manier van vertellen die de aandacht trekt: in ‘vuur en vlam’, met ‘handen en voeten’, volks en over het concrete leven. In 1208 sluiten enkele mannen zich bij hem aan en vormen ze een broederschap. Ze besluiten enkele evangeliefragmenten als leefregel te gebruiken. In 1209 krijgen ze mondeling van de Paus toestemming om rond te trekken, de vrede uit te dragen en het evangelie te verkondigen en vooral voor te leven. De ‘minderbroeders’ leven arm, staan dicht bij de gewone mensen, helpen hen bij het dagelijks labeur. Ze leven heel eenvoudig ‘onder’ de mensen.
Clara was een adellijke vrouw die diep geïnspireerd raakte door de preken van Franciscus. Nadat ze zijn boodschap van armoede en vriendelijkheid hoorde, besloot ze haar rijke leven achter zich te laten en een eenvoudig leven te leiden. Ze richtte de orde van de Zusters Minderbroeders op, ook wel de Clarissen genoemd, om vrouwen te helpen hetzelfde toegewijde leven te volgen. Clara was moedig en vastberaden en zette zich in om anderen te dienen, net als Franciscus. Haar leven is een voorbeeld van hoe liefde en nederigheid een groot verschil kunnen maken. Franciscus zelf zet zich intussen op allerlei manieren in voor vrede. Hij schrijft er brieven over aan machthebbers, lost allerlei conflicten op (waaruit legendes ontstaan, zoals die van de wolf van Gubbio en de drie rovers). In 1219 reist hij naar Egypte, waar hij de sultan Malek al Kamel een boodschap van vrede brengt, terwijl de kruistocht in volle gang is. |
|
Met jullie mond verkondigen jullie de vrede. Zorg ervoor dat ze in nog hogere mate leeft in jullie hart, opdat niemand door jullie tot toorn en ergernis wordt uitgedaagd, opdat integendeel allen door jullie vrede en zachtmoedigheid tot vrede en welwillendheid worden uitgenodigd. Wij zijn immers geroepen om gekwetsten te verzorgen, om gewonden te verbinden en dwalenden uit te nodigen. (Uit 'Het Begin', 38c)
Geprezen zijt Gij, mijn Heer, met al uw schepselen!
|
Maar de orde groeit exponentieel en dreigt slachtoffer te worden van zijn eigen succes. De spontane, broederlijke, evangelische levenswijze moet nu in allerlei regeltjes worden gegoten. Het valt Franciscus zwaar: hij treedt af als algemeen overste. In 1223 voltooit hij de definitieve regel die door de paus wordt goedgekeurd.
Franciscus is heel streng voor zichzelf: hij spreekt zijn lichaam smalend aan met ‘broeder ezel’. Hij wordt echter zwaar ziek en moet zich laten helpen door zijn broeders. Hij moet zich laten ‘dragen’. Ondanks hun zorg wordt het er niet beter op… Langzaam leert hij via zijn broeders milder te worden voor zichzelf. Zijn gezondheid gaat zwaar achteruit. Hij vecht met een depressie. Franciscus verblijft lange tijd in het kloostertje van San Damiano waar Clara en haar zusters onderdak vonden. Doodziek dicht hij er zijn Zonnelied: een loflied op de Schepper en op de schepping. Zon, water, aarde, lucht en wolken… alles noemt hij broeder en zuster. Als de bisschop en de burgemeester van Assisi ruzie maken, schrijft hij een nieuwe strofe over vergeving. En helemaal op het einde voegt hij de strofe toe over zuster dood. Broeder Pacifico, een medebroeder van Franciscus én troubadour krijgt van Franciscus expliciet de opdracht het Zonnelied al zingend uit te dragen. In de nacht van 3 oktober 1226 sterft Franciscus in Santa Maria degli Angeli (Portiuncula). In 1228 wordt hij heilig verklaard. |
|